Cuenca

Cuenca er mjög falleg borg og sú stærsta hér í suðurhluta Andesfjalla í Ekvador. Eitt það fyrsta sem ég tók eftir var hvað hún er hrein; nánast hvergi er rusl að sjá og henni er greinilega vel við haldið, en það er eitthvað sem er fremur sjaldgæft í Ekvador. Hér er fjöldi húsa í gömlum nýlendustíl, fallega máluð með ryðrauðum þökum með svalir út að götu og háar viðarhurðir sem opnast út frá miðju. Það er gaman að þræða göturnar og gægjast inn um dyrnar hjá rakaranum, bakaranum og kaupmanninum en það er eins og að ferðast aftur í tímann, um fimmtíu ár eða svo. Fjöldi kirkja prýðir líka borgina, eins og í Quito, og þekktasta kennileiti Cuenca, dómkirkjan með bláu hvelfingunum, stendur við aðaltorgið í miðbænum.

Fólkið í Cuenca er líka mjög vinalegt. Fyrsta daginn fór ég á vappið, eins og venjulega, og rölti um þröngar göturnar, kíkti á markaðina og nokkrar kirkjur. Aðaltorgið virðist vera aðalsamkomustaður eftirlaunaþega og þar sita þeir ævinlega, prúðbúnir með staf, þykk gleraugu og hatt og ræða málin á bekkjum undir skuggsælum trjánum. Þar hitti ég líka tvær stelpur sem heilsuðu mér upp úr þurru og ég greip að sjálfsögðu tækifærið og bauð þeim að rölta með mér og sýna mér borgina. Við gengum um göturnar og þær sýndu mér helstu staðina og komu mér aðeins inn í ungmennamenninguna, sýndu mér hvert er best að fara um helgar og ég fékk byrjendanámskeið í Cuenca-slangri. Það er alltaf gaman að hitta einhverja og spjalla þegar maður er einn á vappi og algengt að fólk hefji samræður að fyrra bragði; aðallega þó gamlir karlar og ellilífeyrisþegarnir í almenningsgörðunum þegar maður sest þar á bekk og hvílir fæturnar milli ganga.

Ég fór til Ingapirca, nálægt bænum Cañar norðan Cuenca, en það eru rústir fornrar borgar Inkanna og merkustu inkarústir í Ekvador. Þar var í upphafi borg Cañari-þjóðarinnar sem barðist af mætti gagnvart innrásarherjum Inkanna sem þöndu út landamæri ríkisins á 15. öld. Samningar urðu að lokum svo að borginni var skipt í tvennt, í Cañari-hluta og litlu stærri Inka-hluta, sem einkennast af mismunandi byggingarstíl og hofum. Inkarnir notuðu fínlega skorna ferstrenda steina í sýnar byggingar og reistu mikið sólarhof á sínum reit, en Cañari-þjóðflokkurinn notaðist fremur við náttúrulagaða steina, slípaða í árfarvegum, og aðalhof þeirra var helgað tunglinu.

Ég ákvað líka að fara í heils dags túr um El Cajas-þjóðgarðinn sem er stutt frá og fann mér ferðaskrifstofu sem kom mér í hóp daginn eftir. Með mér voru rússnesk feðgin sem bjuggu í Miami og voru í stuttri ferð í Ekvador vegna alþjóðatennismóts í Cuenca. Rússneskur viðskiptajöfur ættaður frá Kákasusfjöllum og tennisleikandi dóttirin voru ágætis fulltrúar hinnar típísku staðalímyndar auðugra Rússa og alveg ágætis ferðafélagar. El Cajas-þjóðgarðurinn er þekktur fyrir mikil fjöll og hundruð vatna sem eru dreifð yfir um 30 þúsund hektara svæði. Við fórum í nokkrar fjallgöngum og fengum svo nýveiddan silung, heilsteiktan, og ískaldan bjór. Þetta var góð ferð en þó aðeins í dýrara lagi því hún kostaði 50 dollara, en maður veltir sér ekkert upp úr smáatriðum.

Áður en Cuenca var stofnuð af Spánverjum, árið 1557, hét borgin Tomebamba og hafði verið reist af Inkanum Tupac Yupanqui (sem Tupac Shakur var skírður eftir) á rústum borgar sem Inkarnir höfðu unnið af Cañari-ættbálknum. Fyrir þau sem muna eftir sögustundinni okkar, þá var Inkakonungurinn Huayna Capac einmitt sonur Tupac Yupanqui og hann fæddist í Tomebamba. Í borgarastyrjöldinni sem fylgdi dauða Huayna Capac, sem synir hans háðu, var Tomebamba lögð í rúst í átökunum og ekki mikið eftir þegar Spánverja bar að garði. Í Cuenca eru enn rústir frá þessum tíma og heita Pumapungo.

Ég fór á þjóðminjasafnið í Cuenca, þar sem aðalmálið er einmitt að kíkja á Pumapungo og ganga um rústirnar. Þær rústir eru líkt og Ingapirca blandaðar af byggingarstíl Cañari og Inkanna og tiltölulega heillegar. Þar eru göng sem liggja að fornu grafhýsi djúpt inn í hæðinni, en þessu reitur á að hafa verið helgur reitur á tímum Inkanna. Ég ákvað að kíkja inn í göngin, en þar var svartamyrkur svo ég varð að nota vasaljósið á símanum til þess að velta ekki um einhverja hnullunga. Eftir að hafa ósjaldan rekið hausinn og bakið upp undir í göngunum í mínum Indiana Jones leiðangri að forna grafhýsinu fór ég að sjá ljósglætu innst inni í göngunum. Þegar ég klöngraðist nær sá ég að þar sátu þrjár konur í hálfhring umhverfis lítið kerti, einu ljósskímuna í hellinum. Ég stóð kyrr og horfði á þær, þær horfðu á mig og undarleg þögnin varði nokkra stund. „Góðan daginn,“ stundi ein, ég heilsaði og spurði hvort ég mætti koma inn fyrir. Þær litu á hverja aðra og loks svaraði sú sem hafði heilsað mér áður: „Nei. Þetta er trúarathöfn.“ Ég baðst forláts, dálítið hissa og vandræðalegur, sneri við og klöngraðist upp göngin í átt að fölri dagsbirtunni.

- Vilcabamba, 31. jan.